Sık Sorulan Sorular

Meme kanserinin en sık görülen belirtisi memede veya koltuk altında ele gelen ağrısız, sert ve sınırları düzensiz kitledir.Bunun yanı sıra meme derisinde çekinti, portakal kabuğu görünümü, kızarıklık, meme başında içe çökme, şekil bozukluğu ya da kendiliğinden gelen tek taraflı kanlı/şeffaf meme başı akıntısı önemli klinik bulgulardır. Ancak erken evre tümörlerin büyük çoğunluğu hiçbir belirti vermez ve yalnızca rutin taramalarda saptanır.

20 yaşından itibaren her kadının ayda bir kez kendi kendine meme muayenesi yapması önerilir. Adet gören kadınlarda muayene için en uygun zaman, hormonal etkilerin ve meme dokusundaki ödemin en az olduğu adetin başlangıcından sonraki 7–10. günlerdir. Menopozdaki veya rahim/yumurtalık ameliyatı geçirmiş kadınlar ise ayın belirledikleri sabit bir gününde muayene yapabilir.

Evet. Tarama mamografisinin temel amacı, henüz muayenede ele gelmeyen ve hiçbir şikayete yol açmayan milimetrik lezyonları erken evrede yakalamaktır. Uluslararası ve ulusal kılavuzlara göre, standart risk grubundaki tüm kadınların 40 yaşından itibaren yılda bir (veya risk profiline göre iki yılda bir) düzenli tarama mamografisi yaptırması gereklidir.

Hayır. Memede saptanan kitlelerin yaklaşık %80-85'i iyi huyludur. Özellikle genç yaşlarda sık görülen fibroadenomlar ve içi sıvı dolu kesecikler olan kistler en yaygın kitle nedenleridir. Bununla birlikte, yeni fark edilen her kitlenin klinik muayene ve radyolojik görüntüleme ile kesin olarak aydınlatılması şarttır.

Modern düşük doz oral kontraseptiflerin meme kanseri riskindeki artışa etkisi son derece sınırlıdır; yapılan çalışmalar hafif bir risk artışı gösterebilmekle birlikte, ilaç bırakıldıktan sonraki 5-10 yıl içinde bu risk genel nüfus düzeyine geriler. Doğum kontrol haplarının aynı zamanda yumurtalık ve rahim kanseri riskini anlamlı ölçüde azalttığı da unutulmamalı, kullanım kararı hekimle kişisel riskler değerlendirilerek verilmelidir.

Hayır. Dijital mamografi teknolojisinde alınan radyasyon dozu son derece düşüktür; standart iki yönlü bir mamografide maruz kalınan radyasyon miktarı, yaklaşık 7-8 haftalık doğal arka plan (çevresel) radyasyonuna veya kıtalararası bir uçak yolculuğunda alınan doza eşdeğerdir. Sağladığı erken tanı avantajı, teorik radyasyon riskinin katbekat üzerindedir.

Ultrasonografi ve mamografi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Mamografi, erken evre kanserlerin öncülü olabilen mikrokalsifikasyonları (kireçlenmeleri) göstermede altın standarttır; ultrason ise kireçlenmeleri net gösteremez. Ancak yoğun meme yapısına sahip kadınlarda ve saptanan bir kitlenin katı (solid) mı yoksa sıvı (kistik) mi olduğunu ayırt etmede ultrasonografi kritik bir tamamlayıcı tetkiktir.

Hayır, bu halk arasında yaygın olan ancak bilimsel temeli bulunmayan bir mittir. Günümüzde standart olarak uygulanan kalın iğne (tru-cut) veya vakum biyopsileri kapalı mekanizmalarla çalışır; tümör hücrelerinin iğne trasesi boyunca yayılmasına neden olmaz. Biyopsi, hastalığın patolojik tipini ve reseptör profilini belirleyip en doğru tedaviyi planlamak için vazgeçilmezdir.

BI-RADS 4, görüntülemede şüpheli bir anormallik görüldüğü ve doku tanısı (biyopsi) gerektiği anlamına gelir; kesinlikle doğrudan kanser teşhisi demek değildir. BI-RADS 4 lezyonların kendi içinde alt grupları vardır (4A, 4B, 4C) ve genel olarak bu gruptaki lezyonların patoloji sonuçlarının yaklaşık %70-80'i iyi huylu çıkmaktadır.

Evreleme; tümörün meme içindeki boyutu (T), koltuk altı lenf bezlerine yayılım durumu (N) ve uzak organlara sıçrama (metastaz - M) olup olmadığına göre belirlenir (Evre 0'dan Evre IV'e kadar). Kesin evreleme; cerrahi patoloji raporu ile PET-CT, toraks/batın tomografisi veya kemik sintigrafisi gibi sistemik tarama tetkiklerinin multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilmesiyle konur.

Evet. Günümüzde meme kanseri, modern cerrahi teknikler, hedefe yönelik akıllı ilaçlar, immünoterapi,kişiselleştirilmiş kemoterapi ve hassas radyoterapi protokolleri sayesinde başarıyla tedavi edilebilen bir hastalıktır.Özellikle Evre 1 ve Evre 2 gibi erken evrelerde yakalandığında 5 yıllık sağkalım oranları %90-95'in üzerindedir.

Geniş ölçekli klinik çalışmalar ve uluslararası kılavuzlar, uygun hastalarda Meme Koruyucu Cerrahi + Radyoterapikombinasyonunun, memenin tamamının alınmasıyla (mastektomi) aynı yaşam süresini (genel sağkalım) sağladığını kesin olarak kanıtlamıştır. Amaç, onkolojik güvenliği elden bırakmadan memenin doğal yapısını korumaktır.

Bekçi lenf nodu, memedeki tümör hücrelerinin lenf yoluyla ilk ulaşacağı karakol bezdir. Ameliyat sırasında özel mavi boya, radyoaktif madde veya floresan yöntemlerle bu bez bulunur ve çıkarılır. Eğer bekçi lenf nodunda tümör hücresi yoksa koltuk altındaki diğer bezlerin temizlenmesine (aksiller diseksiyon) gerek kalmaz; böylece kolda kalıcı şişlik (lenfödem), his kaybı ve hareket kısıtlılığı riski önlenmiş olur.

Evet. Tıbbi engeli bulunmayan birçok hastada onkolojik cerrahi (mastektomi) ile eş zamanlı olarak silikon protezler,hücresiz dermal matrisler (ADM) veya hastanın kendi dokuları kullanılarak meme onarımı (eş zamanlı rekonstrüksiyon) başarıyla uygulanabilmektedir. Bu yaklaşım, hastanın ameliyattan memesiz çıkmasını önleyerek psikolojik toparlanmaya büyük katkı sağlar.

Hayır. Kemoterapi kararı; tümörün hormon reseptörlerine (östrojen ve progesteron), HER2 protein durumuna, tümörün biyolojik alt tipine, büyüme hızına (Ki-67), evresine ve lenf nodu tutulumuna göre verilir. Hormon pozitif, HER2 negatif erken evre tümörlerde gereksiz kemoterapinin önüne geçmek için tümörün gen haritasını inceleyen testlerden (Oncotype DX, MammaPrint vb.) yararlanılarak doğrudan kemoterapisiz hormon tedavisine geçilebilir.

Kullanılan kemoterapi ilaçlarının türüne göre değişir. Standart rejimlerde yer alan antrasiklin ve taksan grubu ilaçlar geçici saç dökülmesine yol açar. Ancak dökülen saçlar kemoterapi tamamlandıktan 1-2 ay sonra yeniden ve genellikle daha gür uzamaya başlar. Ayrıca uygun merkezlerde "soğuk kask/soğutucu başlık" uygulamaları ile saç dökülmesi belirgin oranda azaltılabilmektedir.

Tümör hücrelerinde hormon reseptörü (östrojen/progesteron) pozitif olan hastalarda östrojen hormonu hücre büyümesini tetikleyebilir. Hormonoterapi ilaçları vücuttaki östrojen üretimini baskılar veya tümör hücresine bağlanmasını engeller. Hormon pozitif kanserlerde nüks riski uzun yıllara yayılabildiği için ilacın 5 ila 10 yıl düzenli kullanımı hem memede hem de diğer organlarda nüks gelişimini yarı yarıya azaltır.

Meme koruyucu cerrahi geçiren hemen hemen tüm hastalarda kalan meme dokusunu güvenceye almak amacıyla radyoterapi standarttır. Memenin tamamı alındığında (mastektomi) ise tümör boyutunun 5 cm'den büyük olması,cerrahi sınıra yakınlığı veya koltuk altı lenf bezi tutulumunun varlığı gibi risk faktörleri bulunduğunda göğüs duvarına ve lenf bölgelerine radyoterapi uygulanır.

Hayır. Akıllı ilaçlar (örneğin Trastuzumab, Pertuzumab vb.) tümör hücrelerinin yüzeyinde HER2 reseptörü aşırı salgılanan (HER2 pozitif) hastalarda etkilidir. Bu durum meme kanserlerinin yaklaşık %15-20'sinde görülür. Son yıllarda hormonal tedavilerle kombine edilen CDK4/6 inhibitörleri veya BRCA mutasyonlu olgularda kullanılan PARP inhibitörleri gibi farklı hedefe yönelik ajanlar da devreye girmiştir.

Evet. Gebelikte meme kanseri multidisipliner bir yaklaşımla güvenle tedavi edilebilir. Gebeliğin her üç ayında cerrahi operasyon genel anestezi altında güvenle uygulanabilir. İlk 3 aydan (organ gelişim dönemi) sonra, yani 2. ve 3.trimesterde bebeğe zarar vermeyen özel kemoterapi rejimleri verilebilir. Radyoterapi ve hormonal tedaviler ise doğum sonrasına ertelenir.

Evet. Meme kanseri vakalarının yaklaşık %85-90'ı aile öyküsü olmaksızın, yaşam boyunca hücre DNA'sında meydana gelen tesadüfi mutasyonlar (sporadik) sonucu ortaya çıkar. Kalıtsal genetik mutasyonlara bağlı meme kanserleri tüm vakaların yalnızca %10-15'lik kısmını oluşturur. Dolayısıyla ailede kanser olmaması düzenli taramaları aksatmak için bir gerekçe değildir.

Genel popülasyonda bir kadının yaşam boyu meme kanserine yakalanma riski yaklaşık %12-13 (8 kadından biri) iken; BRCA1 mutasyonu taşıyıcılarında bu oran %65-75'e, BRCA2 mutasyonu taşıyıcılarında ise %50-65'e kadar yükselir.Bu genler aynı zamanda over (yumurtalık) kanseri riskini de ciddi oranda artırmaktadır.

Ameliyat tek seçenek değildir ancak en güçlü koruyucu yaklaşımdır. Genetik mutasyon saptanan kadınlarda cerrahi dışı alternatif olarak 25 yaşından itibaren yıllık meme MR ve mamografi ile çok yakın takip protokolleri uygulanabilir.Ameliyat (profilaktik cerrahi) kararı hastanın yaşına, doğurganlık planlarına ve kişisel tercihine göre ortaklaşa verilir.

Meme dokusunun neredeyse tamamının çıkarıldığı risk azaltıcı subkutan (meme başı/cilt koruyucu) mastektomi, meme kanseri gelişme riskini %90 ila %95 oranında azaltır. Kalan minimal meme dokusu nedeniyle teorik risk hiçbir zaman tam sıfır olmasa da genel nüfus ortalamasının bile altına iner.

Her iki taraf da eşit derecede önemlidir. BRCA1, BRCA2 ve diğer yatkınlık genleri otozomal dominant kalıtılır; yani anne tarafından da baba tarafından da %50 olasılıkla çocuklara geçebilir. Babanın ailesindeki meme veya over kanseri öyküsü, risk analizinde anne tarafı kadar dikkate alınır.

Hayır, kılavuzlar genetik testi belirli kriterlere göre önerir:

• 50 yaş veya daha genç yaşta tanı alanlar,

• Üçlü negatif (Triple-Negative) meme kanseri olanlar,

• İki memede birden kanser saptananlar,

• Ailesinde genç yaşta meme, yumurtalık, pankreas veya metastatik prostat kanseri öyküsü bulunanlar,

• Erkek meme kanseri vakaları.

Yumurtalık kanserinin güvenilir bir erken teşhis tarama yöntemi (mamografi gibi) bulunmadığı için BRCA taşıyıcılarında çocuk sahibi olma süreci tamamlandıktan sonra (genellikle BRCA1 için 35-40, BRCA2 için 40-45 yaşlarında) yumurtalıkların ve tüplerin kapalı ameliyatla alınması kılavuzlarca kuvvetle önerilir. Bu ameliyat hem yumurtalık kanseri riskini %80-90 oranında düşürür hem de menopoz öncesi kadınlarda meme kanseri riskini azaltır.

Evet. Tüm meme kanserlerinin yaklaşık %1'i erkeklerde görülür. Erkek meme kanserlerinde genetik geçiş oranı kadınlara göre çok daha yüksektir; özellikle BRCA2 mutasyonu erkek meme kanseri riskini belirgin şekilde artırır. Bu nedenle meme kanseri tanısı alan her erkeğe mutlaka genetik test önerilir.

BRCA1, BRCA2 ve diğer majör risk genleri 1. derece akrabalara (kız veya erkek çocuklara) %50 olasılıkla aktarılır.Geni alan çocuk mutasyonu taşır; geni almayan çocuk ise sonraki nesillere bu genetik riski aktarmaz. Çocukların taranması genellikle klinik takip yaşının başladığı 18-25 yaş civarında gündeme gelir.

Hayır. Testin negatif çıkması yalnızca bilinen kalıtsal risk genlerini taşımadığınızı gösterir. Daha önce belirtildiği gibi meme kanserlerinin %85'i genetik mutasyon olmaksızın geliştiğinden, her kadın gibi standart yaşa uygun tarama programlarına devam etmeniz gereklidir.

Hayır. Bilimsel ve epidemiyolojik çalışmalarda deodorantların içindeki alüminyum/paraben bileşenlerinin ya da telli sütyenlerin lenf akımını engelleyerek meme kanserine yol açtığına dair hiçbir kanıt bulunmamıştır. Bu iddialar bilimsel geçerliliği olmayan şehir efsaneleridir.

Vücuttaki tüm hücreler (sağlıklı olanlar dahil) enerji için glikoz kullanır; şekerin sadece kanser hücrelerini hedefleyip doğrudan beslediği iddiası biyolojik olarak doğru değildir. Ancak aşırı şeker tüketimi obeziteye, insülin direncine ve kronik inflamasyona yol açar. Özellikle menopoz sonrasında artan yağ dokusu östrojen hormonunu yükselterek meme kanseri ve nüks riskini dolaylı olarak artırır.

Alkol, kanda dolaşan östrojen seviyelerini artırarak meme kanseri nüks riskini yükselten kanıtlanmış risk faktörlerinden biridir. Tedavi sonrası süreçte alkol tüketiminin tamamen bırakılması veya haftada 1-2 kadehi geçmeyecek şekilde sınırlandırılması önerilir.

Evet, her kanser türünde olduğu gibi nüks riski mevcuttur. Risk; hastalığın başlangıç evresine, biyolojik alt tipine ve uygulanan tedavilere uyuma göre değişkenlik gösterir. Nükslerin büyük bölümü ilk 2-5 yıl içinde gözlenmekle beraber,hormon pozitif kanserlerde yıllar sonra da nüks olabileceğinden düzenli hekim kontrolleri aksatılmamalıdır.

Standart protokole göre:

• İlk 2-3 yıl: 3 ila 6 ayda bir fizik muayene ve ultrason, yıllık tarama mamografisi 

• 3-5. yıllar: 6 ayda bir fizik muayene ve ultrason, yıllık tarama mamografisi 

• 5. yıldan sonra: Yılda bir kez fizik muayene ve yıllık tarama mamografisi ve ultrason.

Şikayet veya klinik bulgu olmadıkça rutin olarak her kontrolde tomografi veya PET-CT çekilmesi önerilmez.

Özellikle koltuk altı lenf bezleri tamamen çıkarılan (aksiller diseksiyon) veya bu bölgeye radyoterapi alan hastalar risk altındadır. Korunmak için:

• O koldan tansiyon ölçtürmekten, kan aldırmaktan ve aşı/iğne yaptırmaktan kaçının,

• Ciltte kesik, yanık ve böcek ısırıklarına karşı dikkatli olun, manikürde etleri kestirmeyin,

• Ağır poşet/yük taşımayın, sıkı giysiler ve bilezik takmayın,

• Uçak yolculuklarında hekim önerisiyle koruyucu bası kolluğu kullanın.

Gıdalarla alınan doğal soya ürünleri (tofu, soya sütü, edamame) fitoöstrojen içerir. Geniş çaplı klinik araştırmalar,mutfak düzeyinde ölçülü tüketilen doğal soyanın zararlı olmadığını, aksine bazı koruyucu etkileri olabileceğini göstermiştir. Ancak yüksek doz izole soya proteini tozu veya konsantre fitoöstrojen takviyelerinden kaçınılmalıdır.

Özellikle östrojen ve progestini birlikte içeren kombine hormon replasman tedavilerinin 3-5 yıldan uzun süreli kullanımı meme kanseri riskini artırır. Menopoz semptomları için hormon tedavisi planlanırken hastanın bireysel meme kanseri riski mutlaka değerlendirilmeli, gerekiyorsa en düşük etkin dozda ve en kısa süreyle kullanılmalıdır.

Evet. Tedavi öncesinde yumurta dondurma gibi doğurganlığı koruyucu yöntemler uygulanabilir. Tedavi tamamlandıktan ve güvenli bir bekleme süresi (genellikle onkoloji uzmanının onayıyla 2-3 yıl) geçtikten sonra gebelik güvenlidir. Hatta son uluslararası çalışmalar (POSITIVE çalışması), hormon reseptörü pozitif kadınlarda hormonoterapinin gebelik amacıyla geçici olarak durdurulmasının nüks riskini kısa vadede artırmadığını göstermiştir.

Evet. Ameliyattan hemen sonraki erken dönemde omuz ve kol hareketleri kademeli olarak başlatılmalıdır. İlk günlerde omuz eklemini zorlamayan hafif el ve bilek egzersizleri, dren çekildikten sonra ise omuz hareket açıklığını korumaya yönelik özel kol egzersizleri yapılır. Düzenli egzersiz, omuz sertliğini (donuk omuz) ve lenfödem riskini belirgin düzeyde önler.